قدرتمندترین پاسپورت های جهان و رتبه‌بندی گذرنامه‌ها در سال ۲۰۲۵

در دنیای امروز، قدرت یک پاسپورت تنها یک موضوع افتخاری نیست، بلکه یک عامل کلیدی در تعیین آزادی حرکت، فرصت‌های تجاری و سهولت سفر بین‌المللی برای شهروندان آن کشور است. مفهوم قدرتمندترین پاسپورت های جهان بر اساس میزان دسترسی بدون ویزا (یا با ویزای فرودگاهی) به کشورهای مختلف اندازه‌گیری می‌شود. این رتبه‌بندی‌ها که سالانه توسط نهادهایی مانند شاخص پاسپورت هنلی (Henley Passport Index) منتشر می‌شوند، منعکس‌کننده قدرت دیپلماتیک، ثبات اقتصادی و روابط بین‌المللی یک کشور هستند. در این مقاله جامع، به بررسی آخرین تغییرات در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۵ و عواملی که بر قدرت گذرنامه‌ها تأثیر می‌گذارند، می‌پردازیم.

معیار رتبه‌بندی: چگونه قدرت یک پاسپورت تعیین می‌شود؟

قبل از معرفی قوی‌ترین گذرنامه‌های دنیا، ضروری است بدانیم این قدرت بر چه اساسی سنجیده می‌شود. معتبرترین شاخص‌های جهانی، از جمله شاخص هنلی، اعتبار پاسپورت‌ها را بر اساس یک معیار اصلی ارزیابی می‌کنند:

آزادی سفر (Visa-Free Access)

• تعداد مقاصد بدون ویزا: مهم‌ترین فاکتور، تعداد کشورهایی است که دارنده پاسپورت می‌تواند بدون نیاز به اخذ ویزا قبل از سفر، به آن‌ها سفر کند.
• ویزای فرودگاهی (Visa on Arrival): مقاصدی که در بدو ورود، ویزا صادر می‌کنند نیز به عنوان «آزادی سفر» محسوب می‌شوند.
• ویزای الکترونیکی (eTA/e-Visa): در برخی از رتبه‌بندی‌ها، ویزای الکترونیکی ساده و سریع نیز در امتیاز نهایی تأثیرگذار است.

عوامل پشت پرده قدرت پاسپورت

قدرت یک پاسپورت صرفاً یک عدد نیست، بلکه نتیجه نهایی عوامل پیچیده‌ای است که شامل موارد زیر می‌شود:

1. روابط دیپلماتیک و توافقات تجاری: کشورهایی که توافقات دوجانبه یا چندجانبه (مانند اتحادیه شنگن یا اتحادیه اروپا) دارند، پاسپورت‌های قوی‌تری دارند.
2. ثبات اقتصادی و امنیتی: کشورهایی با اقتصاد قوی و ثبات سیاسی بالا، ریسک کمتری برای مقاصد میزبان ایجاد می‌کنند و بنابراین آزادی سفر بیشتری دارند.
3. کیفیت پاسپورت: استانداردهای امنیتی و کیفیت فنی گذرنامه در پذیرش بین‌المللی آن نقش دارد.

قدرتمندترین پاسپورت های جهان در رتبه‌بندی ۲۰۲۵

بر اساس آخرین گزارش‌های منتشر شده از شاخص‌های معتبر جهانی در سال ۲۰۲۵، کشورهای آسیایی و اروپایی همچنان در صدر جدول قدرتمندترین پاسپورت های جهان قرار دارند.

صدرنشینان آسیایی: پیشتازان آزادی سفر

در سال‌های اخیر، کشورهای آسیای شرقی توانسته‌اند با قدرت اقتصادی و دیپلماسی خود، رتبه‌های نخست را کسب کنند.

رتبه ۱: سنگاپور

• تعداد مقاصد بدون ویزا: ۱۹۳ مقصد (یا مشابه).
• نکته کلیدی: سنگاپور با تمرکز بر اقتصاد باز و روابط بین‌المللی قوی، توانسته است پس از چندین سال، جایگاه نخست را تثبیت کند و قدرتمندترین پاسپورت های جهان را به خود اختصاص دهد.

رتبه ۲: کره جنوبی و ژاپن

• تعداد مقاصد بدون ویزا: ۱۹۰-۱۹۲ مقصد (با اختلاف جزئی در گزارش‌های مختلف).
• نکته کلیدی: این دو کشور با وجود تنش‌های منطقه‌ای، توانسته‌اند ثبات دیپلماتیک بالایی را حفظ کرده و در میان سه پاسپورت برتر جهان باقی بمانند.

قدرت‌های اروپایی در میان برترین‌ها

کشورهای اروپایی به دلیل عضویت در منطقه شنگن و اتحادیه اروپا، به صورت گروهی در رتبه‌های بسیار بالا قرار دارند.

جدول رتبه بندی قدرتمندترین پاسپورت های جهان

نکات قابل توجه در مورد قدرت‌های بزرگ

• سقوط پاسپورت آمریکا: بر اساس برخی گزارش‌های ۲۰۲۵، پاسپورت ایالات متحده آمریکا برای اولین بار پس از ۲۰ سال از فهرست ۱۰ پاسپورت برتر جهان خارج شده و به رتبه‌های پایین‌تر (مانند ۱۲ یا پایین‌تر) سقوط کرده است. این مسئله عمدتاً به دلیل سخت‌گیری‌های ویزایی متقابل و سیاست‌های داخلی این کشور بوده است.
• صعود امارات متحده عربی: امارات همچنان به عنوان یک قدرت منطقه‌ای، در حال ارتقاء سریع اعتبار پاسپورت خود است و در رتبه‌های بسیار خوب جهانی قرار گرفته است که نشان از قدرت دیپلماسی فعال آن در جهت تسهیل سفر شهروندانش دارد.

عوامل کلیدی تعیین‌کننده اعتبار قدرتمندترین پاسپورت های جهان

عوامل متعددی تعیین می‌کنند که یک کشور تا چه اندازه می‌تواند برای شهروندان خود آزادی سفر فراهم کند:

• توافق‌نامه‌های لغو ویزا: این توافقات دوجانبه، مهم‌ترین عامل مستقیم در افزایش امتیاز یک پاسپورت هستند. هرچه یک کشور روابط دوستانه‌تر و گسترده‌تری با دیگر کشورها داشته باشد، تمایل به انعقاد چنین توافقاتی بیشتر است.
• قدرت و ثبات اقتصادی: کشورهای با اقتصاد قوی و ثبات مالی بالا، از دو جهت امتیاز می‌گیرند: اولاً، کمتر به عنوان منبع مهاجرت غیرقانونی تلقی می‌شوند و ثانیاً، می‌توانند از قدرت اقتصادی خود (مانند امارات) به‌عنوان اهرم فشار دیپلماتیک برای تسهیل روند صدور ویزا یا لغو آن استفاده کنند.
• امنیت داخلی و ژئوپلیتیک: ثبات سیاسی، فقدان تنش‌های منطقه‌ای یا جنگ داخلی، و سطح پایین جرایم، باعث جلب اعتماد کشورهای مقصد می‌شود. روابط دیپلماتیک مطلوب و نبود تحریم‌های بین‌المللی، موانع ویزا را کاهش می‌دهد.
• عضویت در پیمان‌ها و اتحادیه‌ها: عضویت در بلوک‌های قدرتمند مانند منطقه شنگن در اتحادیه اروپا، یا شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، به صورت خودکار آزادی سفر شهروندان را به ده‌ها کشور عضو این پیمان‌ها افزایش می‌دهد.
• برنامه‌های شهروندی از طریق سرمایه‌گذاری (CBI): این برنامه‌ها، مانند برنامه‌های ارائه شده توسط کشورهایی چون دومینیکا، به سرمایه‌گذاران خارجی اجازه می‌دهند در ازای سرمایه‌گذاری (مانند ۱۰۰ هزار دلار کمک بلاعوض) تابعیت دوم و یک پاسپورت قوی‌تر را کسب کنند. این برنامه‌ها برای شهروندانی با پاسپورت‌های ضعیف، راهی برای «خرید» آزادی سفر است.

بی‌ارزش‌ترین گذرنامه‌های دنیا: نماد نابرابری در آزادی سفر

در نقطه مقابل قدرتمندترین پاسپورت های جهان، کشورهایی قرار دارند که شهروندانشان با محدودیت‌های شدید سفر روبرو هستند. این قعرنشینان معمولاً کشورهایی هستند که از ناآرامی سیاسی، درگیری، یا انزوای دیپلماتیک رنج می‌برند.

قعرنشینان رتبه‌بندی ۲۰۲۵

در رتبه‌بندی‌های سال ۲۰۲۵، پاسپورت‌های دو کشور سوریه و افغانستان همچنان ضعیف‌ترین گذرنامه‌های جهان محسوب می‌شوند. دارندگان این پاسپورت‌ها تنها می‌توانند به حدود ۲۰ تا ۴۰ مقصد سفر کنند، و برای سفر به ۱۵۸ کشور یا بیشتر نیاز به اخذ ویزای سنتی دارند.

عراق نیز به دلیل درگیری‌های مداوم و بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، در میان ضعیف‌ترین پاسپورت‌ها قرار دارد. این محدودیت‌ها عملاً مانع از دسترسی شهروندان این کشورها به فرصت‌های اقتصادی، تحصیلی و فرهنگی در سطح جهانی می‌شود.

 فهرست ضعیف‌ترین پاسپورت‌های جهان در سال ۲۰۲۵ 

شکاف جهانی: نابرابری در اوج

داده‌های ۲۰۲۵ نشان می‌دهند که فاصله آزادی سفر بین قوی‌ترین (سنگاپور با ۱۹۵ مقصد) و ضعیف‌ترین (افغانستان با حدود ۴۰ مقصد) به ۱۶۹ مقصد رسیده است. این واقعیت تکان‌دهنده نشان می‌دهد که جهانی‌سازی و افزایش آزادی سفر، پدیده‌ای نیست که برای همه شهروندان جهان به‌طور یکسان رخ داده باشد.

این نابرابری شدید، پیامدهای عمیقی دارد؛ شهروندان کشورهای دارای پاسپورت ضعیف نه تنها برای گردشگری، بلکه برای جستجوی فرصت‌های شغلی، ادامه تحصیل یا سرمایه‌گذاری با موانع متعدد مواجه هستند. این محدودیت‌ها، چرخه فقر و انزوا را تداوم می‌بخشد و دسترسی به رفاه و پیشرفت جهانی را برای بخش بزرگی از جمعیت جهان دشوار می‌سازد.

وضعیت و ارزش گذرنامه ایرانی در رتبه‌بندی جهانی

تحلیل جایگاه گذرنامه ایران نیازمند بررسی دقیق معیار هر شاخص است، چرا که رتبه‌ها در منابع مختلف، تفاوت فاحشی دارند.

مقایسه رتبه گذرنامه ایران بر اساس شاخص‌های مختلف

پاسپورت ایران در سال ۲۰۲۵ در میان کشورهای با رتبه پایین دسته‌بندی می‌شود و نوسان رتبه آن بر اساس نحوه محاسبه دسترسی آسان (VOA، eVisa) است.

بر اساس گزارش هنلی، ایران در رتبه ۹۵ قرار دارد و دسترسی به ۴۲ کشور بدون نیاز به ویزا یا با ویزای بدو ورود را فراهم می‌کند. در شاخص سخت‌گیرانه ویزا گاید، رتبه ایران حتی به ۱۷۳ از ۱۹۹ کشور می‌رسد، زیرا این شاخص تنها ۱۹ کشور را برای سفر بدون ویزای کامل در نظر می‌گیرد.

تأثیر تحریم‌ها و روابط دیپلماتیک بر اعتبار گذرنامه ایرانی

روابط دیپلماتیک هر کشور نقش محوری در تعیین اعتبار گذرنامه دارد. در مورد ایران، سیاست خارجی و تنش‌های ژئوپلیتیکی، تأثیر بسزایی در رتبه پایین آن داشته است.

تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت سفر: تحریم‌های اقتصادی و سیاسی بر تمایل بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای غربی و توسعه‌یافته، برای ارائه تسهیلات سفر به شهروندان ایرانی اثر منفی گذاشته است. این تحریم‌ها موجب می‌شوند که کشورهای مقصد، ایرانیان را با موانع متعددی مانند نیاز به ارائه مدارک مالی گسترده، دعوت‌نامه و تضمین‌های بازگشت مواجه کنند. عدم انعقاد توافق‌نامه‌های جامع لغو ویزا با کشورهای قدرتمند، ایران را در رتبه‌های پایینی قرار داده است.

تحلیل فاصله ۵۷ در مقابل ۱۹: عمق انزوای ژئوپلیتیکی

یکی از نکات مهم در مورد گذرنامه ایرانی، اختلاف فاحش بین امتیاز ۵۷ (بر اساس آرتون که eVisa را حساب می‌کند) و ۱۹ (بر اساس ویزا گاید که ویزای فری محض را حساب می‌کند) است. این اختلاف نشان‌دهنده ابعاد متفاوتی از آزادی سفر است:

• عدد ۵۷: این عدد نمایانگر تعداد مقاصدی است که ایران با آن‌ها تعاملات منطقه‌ای و توافقات سریع سفر (شامل ویزای الکترونیکی) دارد. این مقاصد عمدتاً کشورهای دوست، همسایه یا دارای روابط تجاری خاص هستند.
• عدد ۱۹: این عدد نشان‌دهنده تعداد بسیار محدود کشورهایی است که ایران با آن‌ها توافق لغو ویزای کامل دارد و هیچ سخت‌گیری در مبادی ورودی اعمال نمی‌شود.

اختلاف عظیم میان ۵۷ و ۱۹، عمق انزوای ژئوپلیتیکی ایران در برابر بلوک‌های قدرتمند جهانی را به نمایش می‌گذارد. در عمل، رتبه گذرنامه ایران به میزان «محلول‌پذیری سیاسی» آن در ائتلاف‌های جهانی وابسته است، و فقدان اعتماد متقابل با بسیاری از قدرت‌های بزرگ، به طور مستقیم بر آزادی حرکت شهروندان تأثیر می‌گذارد.

نتیجه‌گیری نهایی

قدرتمندترین پاسپورت های جهان در سال ۲۰۲۵ همچنان توسط کشورهای آسیایی و اروپایی پیشتاز هستند و پاسپورت سنگاپور در صدر قرار دارد. رتبه‌بندی پاسپورت‌ها یک شاخص پویا است که مدام با تغییرات ژئوپلیتیک، توافقات تجاری و سیاست‌های مهاجرتی کشورها در حال تغییر است. قدرت یک گذرنامه، در واقع بازتابی از تعاملات مثبت یک کشور در عرصه بین‌المللی است و به شهروندان خود این امکان را می‌دهد تا بدون موانع دیپلماتیک، به جهان سفر کنند و به فرصت‌های جهانی دست یابند.