پاییز که فرا میرسد، عطر دلانگیز میوه بِه (Quince) نویدبخش شروع فصل تهیه یکی از محبوبترین و نوستالژیکترین مرباهای ایرانی است. مربای به نه تنها به دلیل رنگ بینظیر قرمز یاقوتی و عطر فوقالعادهاش شهرت دارد، بلکه به دلیل خواص آرامبخش و مقوی، جایگاه ویژهای در فرهنگ غذایی ما پیدا کرده است. بسیاری از افراد تهیه این مربا را چالشی میدانند، چرا که رسیدن به رنگ قرمز دلخواه و حفظ بافت شفاف و ترد آن، نیاز به دانستن فوت و فنهای مربای به دارد.
در این راهنمای جامع از مجله اینترنتی همه چی، قصد داریم طرز تهیه مربای به را به سادهترین شکل ممکن، از آمادهسازی میوه تا بستهبندی نهایی، آموزش دهیم. ما تمام نکات ریز و درشت برای داشتن یک مربای شاهکار را که در منابع دیگر کمتر به آن پرداخته شده، در اختیار شما قرار خواهیم داد.
طرز تهیه مربای به، کامل و کلاسیک
تهیه مربای به کلاسیک با عطر هل و گلاب، پایهای برای تمام روشهای دیگر است. در این بخش مواد لازم و مراحل اصلی پخت را بررسی میکنیم.
مواد لازم برای تهیه مربای به (مقادیر دقیق)
| ماده اولیه | مقدار تقریبی | توضیحات مهم |
| میوه به سفت و رسیده | ۱ کیلوگرم | ترجیحاً زرد رنگ و بدون لکه |
| شکر | ۱ کیلوگرم | نسبت شکر به به معمولاً ۱:۱ است. |
| آب | ۳ تا ۴ پیمانه | برای ایجاد شربت و پخت ملایم میوه |
| هل سبز | ۴ تا ۵ عدد | برای عطردهی بیشتر (فقط دانههای داخل آن) |
| زعفران | ۱/۲ قاشق چایخوری | دم کرده غلیظ، برای رنگ و عطر (اختیاری) |
| آب لیمو ترش تازه | ۱ قاشق چایخوری | برای جلوگیری از شکرک زدن مربا |

شستشو و خرد کردن به
مرحله اول، آمادهسازی میوه است:
- شستشو و زدودن پُرز: میوه به را خوب بشویید و با یک دستمال تمیز، پرزهای کرکی روی پوست آن را به طور کامل پاک کنید.
- پوست گرفتن: بسته به سلیقه خود، میتوانید پوست به را بگیرید یا با پوست نگه دارید. پوست به حاوی مقداری پکتین است که به قوام بهتر مربا کمک میکند.
- خرد کردن: به را از وسط نصف کرده، هستهها را جدا کنید. سپس به اندازههای یکسان (معمولاً مکعبهای ۱ تا ۱.۵ سانتیمتری یا برشهای قاچی) خرد کنید. اندازه یکسان برشها باعث میشود مربا به صورت یکنواخت بپزد.
شروع پخت مربای به
راز قرمزی رنگ مربای به در این مرحله آغاز میشود:
- پخت اولیه (نرم شدن): بههای خرد شده را با ۳ پیمانه آب در یک قابلمه (ترجیحاً مسی) بریزید و روی حرارت ملایم قرار دهید. درب قابلمه را بگذارید و اجازه دهید بهها به آرامی بپزند و نرم شوند. این مرحله ممکن است حدود ۱ تا ۱.۵ ساعت طول بکشد.
- دقت به پخت: وقتی بهها کاملاً نرم شدند، یعنی آماده مرحله بعدی هستند.
نکات پخت و طرز تهیه مربای به برای حفظ رنگ و بافت
- زمان پخت طولانی: بر خلاف بسیاری از مرباها، به برای قرمز شدن و پخت کامل به زمان طولانی نیاز دارد. این پخت باید با حرارت بسیار ملایم انجام شود.
- هم زدن کم: سعی کنید مربا را فقط در ابتدا و انتهای کار هم بزنید تا برشهای میوه له نشوند و شفافیت خود را از دست ندهند.
طعم دار کردن مربا با شکر و ادویهها
پس از نرم شدن به، نوبت به شیرین کردن و طعمدهی میرسد:
- افزودن شکر: شکر را به آرامی به قابلمه اضافه کنید و به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه اجازه دهید شکر در اثر حرارت و آب میوه حل شود.
- جوشاندن شربت: بعد از حل شدن شکر، حرارت را کمی بیشتر کنید تا شربت شروع به جوشیدن کند.
اضافه کردن هل و زعفران برای عطر دلخواه
حدود نیم ساعت پایانی پخت، زمان افزودن عطردهندهها است:
- هل: دانههای هل سبز را به همراه کمی چوب دارچین (اختیاری) به مربا اضافه کنید.
- زعفران: اگر تمایل به رنگ زرد طلایی دارید، زعفران دم کرده غلیظ را اضافه کنید. اگر میخواهید مربا کاملاً قرمز شود، زعفران را حذف کنید.
تست غلظت مربای به (راز قوام مطلوب)
حدود یک ساعت و نیم پس از افزودن شکر، نوبت به تست غلظت میرسد:
- تست بشقاب: یک قاشق چایخوری از شربت مربا را در یک بشقاب سرد (که در فریزر قرار داده بودید) بریزید. اگر شربت به آرامی جریان پیدا کرد و قوام عسل رقیق را داشت، غلظت آن کافی است.
- کف برداری: کفهای سفید یا قهوهای که در حین پخت روی شربت جمع میشود را حتماً با قاشق بردارید. این کار باعث شفافیت مربای به میشود.
اضافه کردن آب لیمو برای جلوگیری از شکرک زدن
۱۵ دقیقه پایانی پخت، آب لیمو ترش تازه را اضافه کنید سپس آب لیمو ترش یک اسید ضعیف است که از کریستالی شدن (شکرک زدن) قندها جلوگیری میکند و تضمین میکند که شربت مربا صاف و روان باقی بماند.
خنک کردن و نگهداری مربای به
پس از رسیدن به غلظت نهایی، شعله را خاموش کنید و اجازه دهید مربا در محیط آشپزخانه کاملاً خنک شود، سپس آن را بستهبندی کنید.

تکنیکهای ویژه در طرز تهیه مربای به (برای رنگ و تنوع)
برای ایجاد تنوع در مربای به و دستیابی به رنگها و طعمهای متفاوت، میتوان از روشهای زیر استفاده کرد:
قرمز شدن رنگ مربای به (رمز رنگ یاقوتی)
تنها راز قرمز شدن مربای به، زمان طولانی پخت با حرارت بسیار کم و درب بسته است:
| تکنیک | جزئیات کلیدی |
| حرارت بسیار ملایم | حرارت باید آنقدر کم باشد که بهها به جای جوشیدن، به آرامی دم بکشند و بخار شوند. |
| پخت درب بسته | درب قابلمه باید بسته باشد تا بخار آب داخل قابلمه بماند. بخار باعث نرم شدن و قرمزی تدریجی میوه میشود. |
| استفاده از هسته به | پس از جدا کردن هستههای به، آنها را داخل یک کیسه پارچهای تمیز گذاشته و در ۲۰ دقیقه پایانی پخت به مربا اضافه کنید. هستهها حاوی پکتین و رنگدانه طبیعی هستند. |
| قابلمه مسی | استفاده از قابلمه مسی، به دلیل خاصیت رسانایی، به پخت یکنواخت و ایجاد رنگ بهتر کمک میکند. |
همانطور که طرز تهیه شیره خرمالو نیازمند زمان و حرارت ملایم برای غلظت نهایی است، مربای به نیز به حرارت ملایم و زمان زیاد برای رنگدهی نیاز دارد.
طرز تهیه مربای به رنده شده
اگر به جای تکههای قالبی، مربای با بافت نرمتر و یکدستتر میخواهید:
- بهها را پس از پوست گرفتن، با رنده درشت رنده کنید.
- به رنده شده را با آب بپزید تا نرم شود.
- سپس شکر را اضافه کرده و بگذارید بپزد.
طرز تهیه مربای به و هویج (ترکیب طعم و رنگ)
برای تنوع، میتوانید به و هویج را به نسبت ۲ به ۱ (دو قسمت به، یک قسمت هویج) رنده کرده و با همین روش بپزید. هویج رنگ نارنجی زیبایی به مربا میدهد و طعم آن را شیرینتر میکند.
فوت و فنهای خوشمزگی و نگهداری مربای به
برای تبدیل مربای شما از خوب به عالی، این نکات تخصصی را در نظر بگیرید:
راز خوشمزگی مربای به (طعم دهنده ها)
- گلاب یا عرق بهارنارنج: اضافه کردن ۱ قاشق غذاخوری گلاب یا عرق بهارنارنج در ۵ دقیقه پایانی پخت، عطر مربا را دوچندان میکند.
- وانیل: کمی وانیل در پایان پخت، شیرینی مربا را جذابتر میکند.
- چوب دارچین: استفاده از چوب دارچین در کنار هل، عطر گرم پاییزی به مربای شما میبخشد.
درمان گلو درد با هسته به (خواص درمانی)
هستههای به دارای مادهای ژلاتینی به نام «بِهدانه» هستند. به همین دلیل، در گذشته از آن به عنوان درمانی خانگی برای رفع سرفههای خشک و گلو درد استفاده میشد. میتوانید هستهها را پس از شستن خشک کنید و هنگام پخت مربا در کیسه پارچهای در قابلمه قرار دهید (این کار به قوام مربا نیز کمک میکند).
نگهداری صحیح مربای به و جلوگیری از کپک زدن
- ظروف شیشهای استریل: برای نگهداری مربا، فقط از شیشههای استریل، کاملاً تمیز و خشک استفاده کنید.
- سرد شدن کامل: مربا باید قبل از بستهبندی، کاملاً سرد شود. ریختن مربای داغ در شیشه باعث تعریق و کپک زدن میشود.
- پوشاندن با شربت: همیشه مطمئن شوید که برشهای میوه کاملاً زیر سطح شربت قرار بگیرند.
- محیط نگهداری: مربای به را در محلی خنک و دور از نور خورشید نگهداری کنید. برای اطمینان بیشتر، پس از باز کردن درب، آن را در یخچال قرار دهید.
شیرینی ماندگار پاییز
مربای به، فراتر از یک صبحانه ساده، حاصل صبر و دقت در آشپزی است. با بهکارگیری تکنیکهای پخت طولانیمدت با حرارت ملایم برای رسیدن به رنگ یاقوتی، و رعایت نکات مربوط به استریل کردن ظروف، میتوانید یک مربای به شفاف، معطر و خوشرنگ تهیه کنید که عطر پاییز را تا ماهها در خانه شما نگه دارد. لحظات شیرین صبحانهتان با این مربای خانگی، ماندگار و دلچسب خواهد بود.