خانه های تاریخی قزوین | سفری به تالارهای آینه کاری قاجاری

قزوین، پایتخت گمشده صفویان و نگین معماری دوران قاجار، شهری است که در هر کوچه پس‌کوچه‌اش، رازی از تاریخ نهفته است. اگرچه بسیاری این شهر را با خوشنویسی و باقلوایش می‌شناسند، اما خانه های تاریخی قزوین شناسنامه واقعی هنر و اصالت این مرز و بوم هستند. قدم زدن در این خانه‌ها، یعنی لمس تلاقی نور از میان شیشه‌های رنگی «ارسی» و شنیدن صدای فواره آب در میان حیاط‌های شش‌گانه. در این مقاله از مجله همه چی، قرار است با هم از عمارت‌هایی دیدن کنیم که دیوار به دیوار تاریخ ایستاده‌اند تا شکوه اواخر دوران قاجار و اوایل پهلوی را به رخ بکشند.

سفری به دوران قاجاریه با خانه های تاریخی قزوین

بیشتر خانه‌های قدیمی که امروزه در شهر قزوین می‌درخشند، میراث دوران قاجار هستند؛ زمانی که قزوین به دلیل نزدیکی به پایتخت (تهران) و قرارگیری در مسیر جاده ابریشم، محل سکونت تجار بزرگ و صاحب‌منصبان دولتی بود. معماری این ابنیه، ترکیبی هوشمندانه از آجرکاری‌های ظریف، تزیینات گچی و رعایت حریم خصوصی در قالب «اندرونی و بیرونی» است.

حسینیه امینی ها

اگر فقط وقت دارید از یک خانه دیدن کنید، آن قطعا حسینیه امینی‌ها است. این بنا که در واقع بخشی از یک خانه وسیع بوده، با سه تالار موازی و ارسی‌های خیره‌کننده‌اش، شما را جادو می‌کند. چلچراغ‌های قدیمی و فرش‌های دستباف، فضایی معنوی و در عین حال اشرافی به آن بخشیده است.

خانه خطیبی

این خانه نمونه بارز خانه‌های قاجاری در محله‌های قدیمی قزوین است. آجرکاری‌های دوره قاجار در نمای این بنا و حیاط مرکزی آن، فضایی دنج و تاریخی ایجاد کرده که برای علاقه‌مندان به عکاسی معماری یک بهشت محسوب می‌شود.

خانه داعی قزوین

خانه داعی با ستون‌های بلند و ایوان‌های دلبازش شناخته می‌شود. این بنا امروزه به عنوان یکی از مراکز اداری-میراثی استفاده می‌شود اما همچنان اصالت خود را در تزئینات سقف و در و پنجره‌ها حفظ کرده است.

خانه بهروزی

اگر دوست دارید تجربه اقامت در خانه های تاریخی قزوین را داشته باشید، خانه بهروزی که اکنون به یک هتل سنتی (بوتیک هتل) تبدیل شده، بهترین گزینه است. حیاط مصفا و اتاق‌هایی که رو به آب‌نما باز می‌شوند، حس زندگی در قرن گذشته را زنده می‌کنند. در میان جاهای دیدنی قزوین، این خانه از معدود مکان‌هایی است که می‌توانید در آن شب را به صبح برسانید.

خانه سید محمود بهشتی و خانه سید حسین بهشتی

این دو خانه مجاور هم، بازمانده‌ای از محله‌های اعیان‌نشین قدیم هستند. خانه سید محمود با حیاط مرکزی و اتاق‌های دورتادور، ساختار کلاسیک معماری ایرانی را به نمایش می‌گذارد.

جدول راهنمای بازدید از مشهورترین خانه های تاریخی قزوین

خانه فرهنگ امیرکبیر (خانه وزیر)

این بنا که زمانی متعلق به یکی از وزرای قاجاری بوده، امروزه به عنوان خانه فرهنگ فعالیت می‌کند. معماری متقارن و ستون‌های گچ‌بری شده آن، فضایی رسمی و باوقار به بنا بخشیده است.

خانه مرتضوی با شش حیاط

شاید بپرسید عجیب‌ترین بنا در بین خانه های تاریخی قزوین کدام است؟ خانه مرتضوی با داشتن ۶ حیاط مجزا (اندرونی، بیرونی، حیاط خدمه و…) یک مجموعه معماری کامل است که متأسفانه بخش‌هایی از آن تخریب شده اما هنوز هم عظمت خود را حفظ کرده است.

خانه آرازی و خانه سپهدار

خانه آرازی با تزئینات آجری متفاوت و خانه سپهدار (متعلق به محمدولی‌خان تنکابنی) از دیگر عمارت‌های باشکوهی هستند که نباید دیدن آن‌ها را از دست داد. سپهدار با ایوان‌های وسیع، یادآور عمارت‌های ییلاقی آن دوران است.

خانه تاریخی دکتر اسدی

یکی از مجلل‌ترین خانه های تاریخی قزوین در اواخر قاجار که ورودی پیرنشین و هشتی بسیار زیبایی دارد. این خانه با تزئینات چوبی و گچ‌بری‌های منحصربه‌فرد، نشان‌دهنده سبک زندگی نخبگان قزوین در آن دوران است.

خانه مستشاری و خانه زرنگار

خانه مستشاری با ارسی‌های هفت‌رنگ و خانه زرنگار با گچ‌بری‌های ظریف، ویترینی از هنرهای دستی قزوین هستند. پس از گشت و گذار در این خانه‌ها، بازدید از روستاهای اطراف قزوین مانند زرشک و کامان برای تجربه طبیعت در کنار تاریخ، پیشنهاد می‌شود.

ویژگی‌های معماری خانه‌های قدیمی قزوین

چرا خانه های تاریخی قزوین متفاوت هستند؟ چند ویژگی کلیدی وجود دارد:

• پنج‌دری و سه‌دری: اتاق‌هایی با پنج یا سه پنجره رو به حیاط برای تهویه و نور.
• زیرزمین‌های خنک (سرداب): برای تحمل گرمای تابستان دشت قزوین.
• خون‌چینی: استفاده از آجر و بندکشی‌های خاص که در نمای خانه های تاریخی قزوین به وفور دیده می‌شود.

نتیجه‌گیری و تجربه نهایی

خانه های تاریخی قزوین تنها مشتی آجر و سنگ نیستند؛ آن‌ها راوی داستان‌های خانوادگی، فرهنگ اصیل و هنر معمارانی هستند که بدون نرم‌افزارهای مهندسی، شاهکارهایی خلق کردند که نور و باد را به خدمت می‌گرفتند. اگر قصد سفر به این شهر را دارید، حتماً کفش راحتی بپوشید و دوربین عکاسی خود را بردارید تا این شکوه قاجاری را ثبت کنید.