صورت فلکی عقرب (Scorpius) چیست؟ | ستاره‌ها و عجایب آسمانی

صورت فلکی عقرب که با نام‌های کژدم یا Scorpius نیز شناخته می‌شود (با نماد ♏︎)، یکی از دوازده صورت فلکی منطقةالبروج است که بیش از ۵۰۰۰ سال قدمت دارد. این صورت فلکی به دلیل شکل واضح، شباهت زیاد به موجود زمینی خود و همچنین موقعیت آن در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری، همواره مورد توجه تمدن‌ها و اخترشناسان باستان بوده است.

صورت فلکی عقرب در نیمکره جنوبی آسمان قرار دارد و در عرض‌های جغرافیایی ایران (نیمکره شمالی) در ماه‌های تیر و مرداد نزدیک به افق جنوبی قابل رؤیت است. در این مقاله از مجله همه چی، به بررسی کامل مهم‌ترین ستاره‌های عقرب، اجرام عمقی آسمان آن و افسانه‌های جذاب پیرامون آن می‌پردازیم.

ویژگی‌های کلیدی صورت فلکی عقرب

صورت فلکی عقرب (Scorpius) چهره‌ای شبیه به یک حرف “J” دارد و دمی خمیده که با نیش خود متمایز می‌شود. این صورت فلکی بین صورت‌های فلکی ترازو (میزان) در غرب و کمان (قوس) در شرق قرار گرفته است.

صورت فلکی چیست؟

موقعیت و ابعاد صورت فلکی عقرب

اسطوره‌شناسی صورت فلکی عقرب

داستان صورت فلکی عقرب عمدتاً با شکارچی مشهور آسمان، اوریون (جبار)، گره خورده است.

• انتقام آرتمیس: بر اساس افسانه‌های یونانی، اوریون به دلیل غرور و ادعایش مبنی بر کشتن تمام موجودات زمین، خشم الهه شکار، آرتمیس، را برانگیخت. آرتمیس برای تنبیه او، یک عقرب را فرستاد.
• نبرد دائمی: عقرب (Scorpius) با نیش خود اوریون را از پای درآورد. زئوس هر دوی آن‌ها را به آسمان منتقل کرد، اما آن‌ها را در دو سمت متضاد آسمان قرار داد. به همین دلیل، هرگاه صورت فلکی عقرب در افق شرقی طلوع می‌کند، اوریون در افق غربی غروب می‌کند و گویی از ترس او فرار می‌کند.

قلب العقرب (Antares): درخشان‌ترین ستاره عقرب

روشن‌ترین و مشهورترین ستاره در صورت فلکی عقرب، آلفای عقرب یا همان قلب العقرب است. نام انگلیسی آن، Antares، به معنای “رقیب مریخ” است، زیرا رنگ سرخ خیره‌کننده آن گاهی با سیاره سرخ‌رنگ مریخ اشتباه گرفته می‌شود.

مشخصات ستاره قلب العقرب 

• نوع ستاره: اَبَرغول سرخ (Red Supergiant). این ستاره در مراحل پایانی عمر خود قرار دارد و احتمالاً به زودی به یک ابرنواختر تبدیل خواهد شد.
• فاصله از زمین: حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ سال نوری.
• اندازه: قطر آن تقریباً ۷۰۰ برابر خورشید ماست. اگر قلب العقرب جای خورشید قرار می‌گرفت، تا نزدیکی مدار مشتری را در بر می‌گرفت.
• همدم آبی: قلب العقرب یک ستاره دوتایی است و یک ستاره همدم کوچک‌تر، داغ و آبی‌رنگ نیز دارد که به دلیل نور زیاد ستاره اصلی، رصد آن دشوار است.

هنگامی که یک ستاره مانند قلب العقرب سوخت هیدروژنی خود را به پایان می‌رساند و متورم می‌شود، به یک ابرغول سرخ تبدیل می‌گردد. برای درک بهتر چرخه حیات ستارگان، می‌توانید به مقاله ستاره چیست؟ مراجعه کنید.

سایر ستارگان مهم صورت فلکی عقرب

• گامای عقرب (Sargas): ستاره‌ای زردرنگ که درخشان‌ترین ستاره در بخش دم عقرب است.
• دلتا عقرب (Dschubba): ستاره‌ای آبی و داغ که در بخش سر یا پیشانی عقرب قرار دارد.
• نو عقرب (Jabbah): یک سیستم ستاره‌ای چندگانه با چهار ستاره که درخشش قابل توجهی دارند.

شکارگاه خوشه‌ها و سحابی‌ها در صورت فلکی عقرب

به دلیل عبور صفحه کهکشان راه شیری از میان صورت فلکی عقرب، این منطقه از آسمان مملو از سحابی‌ها، خوشه‌های ستاره‌ای باز و کروی است که آن را به یکی از بهترین مناطق برای رصد تبدیل کرده است.

اجرام عمقی آسمان در صورت فلکی عقرب

نکته رصدی: بهترین زمان برای مشاهده اجرام عمقی آسمان در صورت فلکی عقرب، در شب‌های بدون ماه کامل و دور از آلودگی نوری است. همچنین، رصد این اجرام همزمان با رویدادهای نجومی مانند بارش شهابی می‌تواند تجربه‌ای فراموش‌نشدنی باشد.

قمر در عقرب: باور عامیانه و موقعیت نجومی

اصطلاح “قمر در عقرب” یک موقعیت نجومی است که در طالع‌بینی اهمیت زیادی پیدا کرده است. این اصطلاح زمانی به کار می‌رود که ماه (قمر) از دید ناظر زمینی، در محدوده صورت فلکی عقرب قرار می‌گیرد. این یک پدیده کاملاً عادی نجومی است و در هر ماه قمری برای حدود ۲ تا ۳ روز اتفاق می‌افتد.

صورت فلکی عقرب، قلب تابستان

صورت فلکی عقرب نه تنها یکی از زیباترین و واضح‌ترین صورت‌های فلکی منطقةالبروج است، بلکه گنجینه‌ای از اجرام کیهانی و ستارگان بزرگ مانند قلب العقرب را در خود جای داده است. این صورت فلکی، به‌عنوان نمادی از نبرد و غرور در اساطیر، و به‌عنوان یک کارخانه ستاره‌سازی در علم نجوم، همچنان الهام‌بخش رصدگران آسمان شب در سراسر جهان است. با یافتن ستاره سرخ‌فام قلب العقرب، شما به راحتی می‌توانید این کژدم کیهانی را در آسمان تابستان شناسایی کنید.