عید پاک که در زبان انگلیسی به آن ایستر (Easter) و در عربی به آن عید قیام گفته میشود، مهمترین و کهنترین جشن مذهبی در آیین مسیحیت است. این عید، بزرگداشت رستاخیز عیسی مسیح پس از مصلوب شدن و مرگ اوست، که بنا بر اعتقادات مسیحیان، سه روز پس از به صلیب کشیده شدن توسط رومیان در اورشلیم، رخ داد.
عید پاک صرفاً یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه با نمادهایی چون تخممرغ رنگی و خرگوش، به یک جشن فرهنگی جهانی تبدیل شده که نماد بهار، زندگی و تولد دوباره است. اما شاید مهمترین سوال در مورد این جشن این باشد: عید پاک چه روزی است و چرا تاریخ آن هر سال فرق میکند؟ در این مقاله از مجله اینترنتی همه چی، به صورت جامع به این سؤالات پاسخ خواهیم داد.
عید پاک چه روزی است؟ نحوه محاسبه تاریخ ایستر
بر خلاف بسیاری از اعیاد مذهبی که تاریخ ثابتی دارند (مانند کریسمس که ۲۵ دسامبر است)، تاریخ دقیق عید پاک هر سال متغیر است و به همین دلیل به آن “عید متحرک” (Movable Feast) میگویند. دلیل این تغییر، وابستگی تاریخ عید ایستر به تقویم شمسی-قمری و پدیدههای نجومی است.
فرمول تعیین تاریخ عید پاک
تاریخ برگزاری عید قیام مسیح توسط شوراهای کلیسا در قرنهای اولیه مشخص شد و بر اساس یک قاعده نجومی تعیین میگردد. این قانون به شرح زیر است:
عید پاک، اولین یکشنبه بعد از اولین ماه کامل (بدر) است که پس از اعتدال بهاری (۲۰ یا ۲۱ مارس / اول فروردین) رخ میدهد. این فرمول باعث میشود که تاریخ این جشن مذهبی هر سال در فاصلهای بین ۲۲ مارس (۲ فروردین) تا ۲۵ آوریل (۵ اردیبهشت) نوسان داشته باشد.
تاریخ عید پاک در سالهای اخیر (تقویم میلادی و شمسی)
برای درک بهتر تغییرات تاریخ عید پاک، جدول زیر را مشاهده کنید که تاریخ این عید بزرگ مسیحیان را در چند سال گذشته و سالهای آتی نمایش میدهد:
|
سال میلادی |
تاریخ عید پاک (میلادی) | معادل شمسی (تقریبی) |
توضیحات |
|
۲۰۲۳ |
۹ آوریل | ۲۰ فروردین ۱۴۰۲ | – |
| ۲۰۲۴ | ۳۱ مارس | ۱۲ فروردین ۱۴۰۳ |
– |
|
۲۰۲۵ |
۲۰ آوریل |
۳۱ فروردین ۱۴۰۴ |
تاریخ عید پاک ۲۰۲۵ |
|
۲۰۲۶ |
۵ آوریل | ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ | – |
| ۲۰۲۷ | ۲۸ مارس | ۸ فروردین ۱۴۰۶ |
– |
تفاوت تاریخ عید پاک در کلیساهای غربی و شرقی
جالب است بدانید که تاریخ عید ایستر برای تمام مسیحیان یکسان نیست. این موضوع به دلیل اختلاف در نوع تقویم مورد استفاده توسط کلیساهای غربی (کاتولیک و پروتستان) و کلیساهای ارتدوکس شرقی است:
- مسیحیت غربی: از تقویم گریگوری استفاده میکند و جشنها بر اساس فرمول فوق برگزار میشود. (فاصله ۲۲ مارس تا ۲۵ آوریل).
- مسیحیت ارتدوکس شرقی: از تقویم جولیانی استفاده میکند که کمی با تقویم گریگوری تفاوت دارد. به همین دلیل، ایستر ارتدوکس معمولاً دیرتر برگزار میشود و ممکن است بین ۴ آوریل تا ۸ مه قرار گیرد.
ریشهها و تاریخچه عید پاک (Easter History)
ریشههای جشن رستاخیز مسیح یا عید ایستر را میتوان در دو منبع اصلی جستجو کرد:
۱. ریشههای مذهبی: فصح یهودی (Pesach)
عید ایستر از نظر زمانی ارتباط عمیقی با عید فصح یهودیان دارد. فصح، گرامیداشت خروج قوم بنیاسرائیل از مصر است. بر اساس روایتهای کتاب مقدس، آخرین شامی که عیسی مسیح با حواریونش صرف کرد (شام آخر) در آستانه عید فصح بوده و مصلوب شدن او نیز در همان حوالی رخ داده است. مسیحیان نخستین، جشن قیام پیشوای خود را همزمان با مراسم فصح برپا میکردند.
۲. ریشههای غیرمذهبی: جشنهای بهاری باستان
بسیاری از نمادها و آیینهای غیرمذهبی عید پاک به جشنهای باستانی و بتپرستی برای گرامیداشت بهار و باروری بازمیگردد. نام انگلیسی این عید، Easter، از نام یک الهه آنگلوساکسون به نام “اوستره” (Eostre) یا “اوستارا” (Ostara) گرفته شده که الهه بهار و باروری بوده است.
نمادها و رسوم جذاب عید ایستر
عید پاک با مجموعهای از نمادها و رسوم رنگارنگ همراه است که بسیاری از آنها از جشنهای کهن بهاری به ارث رسیدهاند. این نمادها، هسته اصلی جشنهای خانوادگی و محلی را تشکیل میدهند:
۱. تخممرغ عید پاک (Easter Eggs)
تخممرغ مهمترین نماد ایستر است.
- نماد مذهبی: در مسیحیت، تخممرغ نماد قبر عیسی مسیح و شکستن آن (بیرون آمدن جوجه) نماد قیام و تولد دوباره است.
- نماد فرهنگی: در فرهنگهای باستانی، تخممرغ نماد زایش، حیات و باروری زمین پس از زمستان بوده است.
- رسوم: رنگآمیزی تخممرغ (Easter Egg Decoration) و شکار تخممرغ (Easter Egg Hunt)، که در آن والدین تخممرغهای رنگی و شکلاتی را پنهان میکنند تا کودکان پیدا کنند، از رسوم اصلی است.
۲. خرگوش عید پاک (Easter Bunny)
خرگوش ایستر یکی از محبوبترین نمادهای این عید، به ویژه برای کودکان است.
- ریشه نماد: خرگوش نماد باروری، زاد و ولد سریع و بهار است و ارتباط مستقیمی با الهه بهار باستانی (اوستره) دارد.
- باور رایج: در باور عامه (که از مهاجران آلمانی به آمریکا منتقل شد)، خرگوش ایستر موجودی تخیلی است که سبدی پر از تخممرغهای رنگی و شیرینی برای بچههای خوب میآورد.
۳. سایر آیینها و نمادها
- هفته مقدس: دوره قبل از عید ایستر شامل روزهای مهمی چون یکشنبه نخل، پنجشنبه بزرگ (شام آخر) و جمعه نیک (مصلوب شدن مسیح) است.
- چله روزه (Lent): یک دوره چهل روزه توبه، روزه و خویشتنداری است که پیش از عید رستاخیز برگزار میشود.
- غذاهای عید: پختن و خوردن غذاهای سنتی عید پاک مانند ژامبون (در غرب) و انواع نانهای شیرین (مانند نان مخصوص عید پاک در سنت ارتدوکس) مرسوم است.
اهمیت جهانی عید پاک
عید پاک بیش از یک جشن تقویمی است؛ این روز نماد امید، غلبه نور بر تاریکی و تولد دوباره است که برای میلیاردها نفر در سراسر جهان اهمیت مذهبی و فرهنگی عمیقی دارد. از مراسم مذهبی هفته مقدس تا شادی و بازیهای کودکان با تخممرغهای ایستر، این جشن باستانی به زندگی مردم رنگ و گرما میبخشد. آگاهی از نحوه محاسبه متغیر تاریخ عید پاک و آشنایی با نمادهای آن، درک ما را از یکی از مهمترین اعیاد بشری عمیقتر میکند.
