چرا باور داریم بیشتر زلزله ها در شب اتفاق می‌افتند؟

بسیاری از ما، شاید به دلیل تجربه شخصی یا شنیدن از دیگران، این باور را داریم که زلزله‌ها اغلب در تاریکی شب رخ می‌دهند. این حسِ ترس و ناگهانی بودنِ وقوع زلزله در زمانی که در خواب و آسیب‌پذیر هستیم، این تصور را در ذهن ما تقویت می‌کند. اما آیا این باور یک واقعیت علمی است یا فقط یک حس روانشناختی؟ علم زمین‌شناسی پاسخ کاملاً متفاوتی به این سوال دارد. در این مقاله از مجله همه چی، به بررسی این باور عمومی می‌پردازیم و از دیدگاه علمی توضیح می‌دهیم که چرا زلزله‌ها زمان وقوع مشخصی ندارند.

آیا واقعاً زلزله ها در شب رخ می‌دهند؟ (بررسی یک باور عمومی)

پاسخ کوتاه و علمی این است: خیر. بر اساس داده‌های دقیق لرزه‌نگاری که توسط سازمان‌های معتبر جهانی ثبت شده است، زلزله‌ها یک پدیده زمین‌شناختی هستند که زمان وقوع مشخصی ندارند. آن‌ها به صورت کاملاً تصادفی و در طول یک چرخه 24 ساعته رخ می‌دهند.

چرا این باور عمومی شکل گرفته است؟

این باور ریشه در دلایل روانشناختی و آماری دارد:

تفاوت ماکروفر و ماکروویو چیست؟

• اثر حافظه: یک زلزله در ساعات اولیه صبح، زمانی که ما در خواب عمیق هستیم، بسیار ترسناک و تکان‌دهنده‌تر از یک زلزله در طول روز است. این تجربه عمیق‌تر، باعث می‌شود که آن را بهتر به خاطر بسپاریم و حس کنیم بیشتر اتفاق می‌افتد.
• افزایش آگاهی در شب: در طول شب، محیط اطراف ما آرام و ساکت است. بنابراین، هرگونه لرزش و صدای ناگهانی ناشی از زلزله، بیشتر به چشم می‌آید و ما را از خواب بیدار می‌کند، در حالی که در طول روز ممکن است این لرزش‌ها در شلوغی و فعالیت‌های روزمره کمتر مورد توجه قرار گیرند.
• تلفات بیشتر: از آنجایی که اکثر مردم در شب در خانه‌های خود هستند، احتمال آسیب و تلفات ناشی از تخریب ساختمان‌ها بیشتر است. این موضوع باعث می‌شود که خبر زلزله‌های شبانه، با شدت و تأثیر بیشتری در رسانه‌ها منتشر شود و در حافظه جمعی جامعه باقی بماند.

زمین‌شناسی زلزله: علم زلزله‌ها

برای درک بهتر چرایی زلزله‌ها، باید به علم زمین‌شناسی رجوع کنیم. زلزله یک پدیده طبیعی است که تحت تأثیر نیروهای داخلی زمین رخ می‌دهد و هیچ ارتباطی با نور خورشید یا چرخش شب و روز ندارد.

• صفحات تکتونیکی: پوسته زمین از قطعات بزرگی به نام صفحات تکتونیکی تشکیل شده است. این صفحات دائماً در حال حرکت بسیار کند هستند.
• گسل‌ها: این صفحات در امتداد خطوطی به نام گسل‌ها به هم می‌رسند. در این نقاط، فشار و تنش به تدریج انباشته می‌شود.
• آزادسازی انرژی: هنگامی که فشار انباشته شده از مقاومت گسل‌ها بیشتر می‌شود، انرژی به صورت ناگهانی و در قالب امواج لرزه‌ای آزاد می‌شود که ما آن را به عنوان زلزله حس می‌کنیم.

زمان آزاد شدن این انرژی کاملاً تصادفی است و هیچ عامل خارجی مانند ساعات شبانه‌روز بر آن تأثیری ندارد. تنها عوامل مؤثر، سرعت حرکت صفحات و میزان فشار انباشته شده هستند.

مقایسه زلزله‌های مشهور: شب و روز

برای اثبات این حقیقت که زلزله‌ها در هر ساعتی رخ می‌دهند، به جدول زیر توجه کنید که زمان وقوع چند زلزله مهم در تاریخ را نشان می‌دهد.

همانطور که مشاهده می‌کنید، هیچ الگوی زمانی مشخصی در وقوع این زلزله‌ها وجود ندارد.

نکات مهم درباره ایمنی در برابر زلزله در شب

با توجه به اینکه زلزله‌های شبانه به دلیل آمادگی کمتر، می‌توانند خطرناک‌تر باشند، مهم است که برای آن‌ها آماده باشیم.

• حفظ آرامش: اولین و مهم‌ترین گام، حفظ آرامش است.
• محل پناه: اگر در رختخواب هستید، همانجا بمانید و سر و گردن خود را با بالش یا پتو بپوشانید. از دویدن به سمت در یا پنجره خودداری کنید.
• بسته اضطراری: یک بسته اضطراری در نزدیکی تخت خود داشته باشید که شامل چراغ قوه، سوت، کفش محکم و یک بطری آب باشد.
• برنامه‌ریزی: با اعضای خانواده خود در مورد اینکه در صورت وقوع زلزله در شب چه باید کرد، صحبت و برنامه‌ریزی کنید.

پایان: تفکیک واقعیت از تصور

باور به اینکه زلزله‌ها بیشتر در شب رخ می‌دهند، یک باور کاملاً نادرست است که ریشه در تجربه‌های شخصی و روانشناسی انسان دارد. زلزله‌ها پدیده‌هایی طبیعی و تصادفی هستند که تابع قوانین زمین‌شناسی بوده و هیچ ارتباطی با ساعت شبانه‌روز ندارند. درک این حقیقت علمی می‌تواند به ما کمک کند تا به جای ترس از یک زمان خاص، همیشه و در هر شرایطی برای مواجهه با این پدیده آماده باشیم.