کتاب تئوری انتخاب (Choice Theory) یکی از تأثیرگذارترین آثار در حوزه روانشناسی نوین است که توسط دکتر ویلیام گلسر، روانپزشک برجسته آمریکایی نوشته شده. این کتاب، دیدگاه تازهای به رفتار انسان ارائه میدهد و اساس آن بر این باور است که تمام رفتارهای ما انتخابی هستند و ما مسئول احساسات و واکنشهای خودمان هستیم.
گلسر در این کتاب، چهار نیاز اساسی انسان را که شامل عشق و تعلق، قدرت، آزادی و تفریح میشوند، بررسی میکند و نشان میدهد که چگونه انتخابهای ما برای برآورده کردن این نیازها، بر کیفیت زندگیمان تأثیر میگذارد.
خلاصه کتاب تئوری انتخاب
دکتر ویلیام گلسر در «کتاب تئوری انتخاب» توضیح میدهد که:
- انسانها رفتارهای خود را انتخاب میکنند تا نیازهای روانیشان را برآورده کنند.
- برخلاف باور سنتی، ما قربانی شرایط بیرونی نیستیم، بلکه کنترل درونی داریم.
- مشکلات ارتباطی و عاطفی، مانند شکست در ازدواج یا تربیت فرزندان، ریشه در انتخابهای نادرست و سبکهای ارتباطی غلط دارد.
- به جای «کنترل بیرونی» (تحمیل، تنبیه، سرزنش)، باید به سمت روابط مبتنی بر احترام، همدلی و مسئولیتپذیری حرکت کنیم.
ما تمام رفتارهای خود (حتی احساسات منفی) را برای برآوردهکردن این نیازها انتخاب میکنیم. در این دیدگاه، افسردگی، خشم، اضطراب و… رفتارهایی انتخابیاند، نه واکنشهای صرف به شرایط بیرونی.
دو نوع نگاه به روابط از دیدگاه کتاب
گلسر دو نوع دیدگاه درباره روابط انسانی را معرفی میکند:
- کنترل بیرونی: تلاش برای تغییر دیگران از طریق انتقاد، تنبیه، تهدید یا جایزه. این روش منشأ اصلی نارضایتیها، طلاق، خشونت و مشکلات تربیتی است.
- تئوری انتخاب: تأکید بر انتخاب آگاهانه، پذیرش مسئولیت رفتار، تمرکز بر خود و ایجاد روابط سالم بر پایه گفتوگو، همدلی و احترام متقابل.
نقش دنیای کیفی
ما همه در ذهنمان یک «دنیای کیفی و یا مطلوب» (Quality World) داریم که شامل چیزهایی است که دوست داریم، از افراد گرفته تا اهداف و آرمانها. رفتار ما برای نزدیکتر شدن به این دنیای کیفی انتخاب میشود. شناخت این دنیا، کلید اصلاح رفتارها و انتخابهای بهتر است.
گزیدههایی از کتاب تئوری انتخاب
«تمام آنچه انجام میدهیم، نوعی رفتار است؛ و همه رفتارها، انتخاب شدهاند.»
این جمله، سنگبنای نظریه انتخاب است. گلسر معتقد است که حتی احساساتی مانند افسردگی یا خشم، شکلهایی از رفتارهای انتخابیاند.
«ما نمیتوانیم دیگران را تغییر دهیم؛ تنها کسی که میتوانیم تغییر دهیم، خودمان هستیم.»
نویسنده تأکید دارد که تلاش برای کنترل دیگران اغلب منجر به تنش و شکست در رابطه میشود.
«ما به این دلیل احساس بدی داریم که رابطهمان با افراد مهم زندگیمان خراب است.»
در نگاه گلسر، ریشهی اکثر ناراحتیهای روانی، شکست در ارتباط با دیگران است، نه صرفاً رویدادهای بیرونی.
«اگر چیزی را تغییر ندهیم، هیچ چیز تغییر نخواهد کرد.»
دعوت به پذیرش مسئولیت شخصی و شروع تغییر از خود.
«ما برای ارضای پنج نیاز ژنتیکی، انتخاب میکنیم: بقاء، عشق و تعلق، قدرت، آزادی و تفریح.»
گلسر بهجای نگاه سنتی به انگیزش، مدلی جدید و درونی برای درک رفتار انسان ارائه میدهد.
«رفتار انسان همیشه هدفمند است، حتی اگر خود فرد از آن هدف آگاه نباشد.»
در واقع، هیچ رفتاری بیمنطق نیست؛ باید ببینیم آن رفتار چه نیازی را برای شخص تأمین میکند.
«هرچه بیشتر بخواهیم دیگران را وادار به تغییر کنیم، احتمال از دست دادن آنها بیشتر میشود.»
این جمله هشداریست درباره زیادهروی در کنترل بیرونی، بهویژه در روابط زناشویی و تربیت فرزند.
جدول مشخصات کتاب
| عنوان کتاب | تئوری انتخاب (Choice Theory) |
| نویسنده | دکتر ویلیام گلسر (Dr. William Glasser) |
| موضوع | روانشناسی رفتار، خودشناسی، رواندرمانی |
| سال انتشار | 1998 (انتشار اولیه) |
| مترجم فارسی | دکتر علی صاحبی |
| تعداد صفحات | حدود 400 صفحه |
| زبان کتاب | انگلیسی (اصلی)، فارسی (ترجمه) |
| مناسب برای | روانشناسان، مشاوران، والدین، معلمان، عموم مردم |
| ناشر اصلی | HarperCollins Publishers |
برخی از ناشران فارسی کتاب «تئوری انتخاب»
- نشر سایه سخن
- نشر آشیان
- نشر مهراندیش
- نشر پندار تابان
- انتشارات دایره
- انتشارات آوای نور
دیگر آثار دکتر ویلیام گلسر
- واقعیتدرمانی (Reality Therapy)
- مدارس بدون شکست (Schools Without Failure)
- ایجاد انگیزش در کلاس درس (The Quality School)
- کنترل درونی (Take Charge of Your Life)
- زناشویی بدون شکست (Getting Together and Staying Together)
- درمان بدون دارو (Warning: Psychiatry Can Be Hazardous to Your Mental Health)
کتابهای مشابه در سبک «تئوری انتخاب»
اگر از «کتاب تئوری انتخاب» خوشتان آمده، مطالعه این کتابها نیز توصیه میشود:
- واقعیتدرمانی – ویلیام گلسر
- انسان در جستوجوی معنا – ویکتور فرانکل
- هوش هیجانی – دانیل گلمن
- چه کسی پنیر مرا جابهجا کرد؟ – اسپنسر جانسون
- عادتهای اتمی – جیمز کلیر
- چهار توافق – دون میگل روئیز
- قدرت حال – اکهارت تول
نتیجهگیری از خلاصه کتاب تئوری انتخاب
گلسر در کتاب «تئوری انتخاب» بر اهمیت مسئولیتپذیری، خودشناسی و بهبود روابط انسانی تأکید میکند و راهی عملی برای درمان فردی و ساختن جامعهای سالمتر پیشنهاد میدهد. این کتاب هم در حوزه روانشناسی کاربرد دارد، هم در تربیت فرزند، آموزش، روابط زناشویی و حتی مدیریت سازمانی.
